Driemaandelijkse uitgave van De Milieuboot vzw / nummer 66 / december 2011
Inhoud
De watertoets in de praktijk
De overstromingen van november 2010 en januari 2011 hebben de vinger op de wonde gelegd: hele delen van onder meer de Dender- en Zennevallei stonden onder water. In de vele discussies in de nasleep van de dramatische weekends kwam één bepaald thema steeds terug: de watertoets.

De watertoets werd in 2003 in onze wetgeving opgenomen om onze huizen en gronden preventief te beschermen tegen schade door wateroverlast. De watertoets moet de nadelige effecten op het watersysteem van nieuwe bouwprojecten zoveel mogelijk beperken. Dit blijkt echter niet volledig te lukken. Nog steeds worden woningen in overstromingsgebied gebouwd en komen recent gebouwde verkavelingen onder water te staan. Daarom wordt vandaag druk gewerkt aan een herziening van het instrument. Maar wat houdt de watertoets nu precies in? Vanwaar komt ze en wat verandert er dan?

Voorgeschiedenis

Ook al dacht men vroeger al na over de waterhuishouding bij de bouw van nieuwe woningen, toch is alles pas rond 2000 officieel begonnen met de Europese Kaderrichtlijn Water. Deze richtlijn heeft als doel een uniform kader voor het waterbeleid in de Europese Unie op te bouwen. Men wil zo vooral de watervoorraden en de waterkwaliteit in Europa veiligstellen en de gevolgen van overstromingen en droogte afzwakken. Een Europese aanpak is nodig omwille van de grensoverschrijdende stroomgebieden.

In 2003 werd de Europese Kaderrichtlijn Water omgezet in Vlaamse wetgeving door de opmaak van het Decreet Integraal Waterbeleid (DIW). Na de grote overstromingen in Centraal-Europa in 2002 werd in 2007 de Europese Overstromingsrichtlijn opgemaakt, een aanvulling op de Europese kaderrichtlijn Water. Dit document geeft een aantal principes mee voor een betere bescherming tegen overstromingen, anticiperend op de klimaatverandering. Het DIW heeft ondertussen ook die principes opgenomen en vormt nu de basis voor het waterbeheer in Vlaanderen.

Enkele doelstellingen van het DIW:
  • de bescherming, verbetering en het herstel van oppervlaktewaterlichamen (en hun ecosystemen) nastreven
  • de waterverontreiniging aan banden leggen
  • problemen van waterschaarste en wateroverlast inperken en watervoorraden duurzaam beheren
Ook de basisprincipes voor het toepassen van de watertoets in Vlaanderen zijn in dit DIW vastgelegd.

Wat is de watertoets en hoe werkt ze?

Als je wilt bouwen of grondige verbouwingen wilt uitvoeren, dan heb je meestal een vergunning nodig. Sinds 2006 moet in Vlaanderen voor de meeste bouwaanvragen en ruimtelijke plannen een watertoets toegepast worden. De watertoets gaat de mogelijke impact van een nieuw bouwproject op het watersysteem na: de impact voor het oppervlaktewater, het grondwater en de waterafhankelijke natuur. Een bouwproject kan op verschillende manieren schade berokkenen aan de waterhuishouding:
  • het bebouwde terrein kan mogelijk niet langer instaan voor natuurlijke waterberging;
  • verhardingen kunnen ervoor zorgen dat het regenwater niet of minder in de grond kan dringen;
  • de afvoer van het grondwater kan worden beďnvloed (bv. doordat een diepe of grote fundering in de weg staat van de grondwaterstroming);
Het resultaat van de watertoets is een advies met – indien nodig - bouwbeperkingen of maatregelen (zoals het voorzien van een bufferbekken, waterdoorlatende verhardingen of het verbieden van een kelderverdieping). Dit advies wordt door de vergunningverlenende overheid als een 'waterparagraaf' opgenomen in de vergunning of in de goedkeuring van het plan of programma. In het ergste geval, als er geen oplossing kan gevonden worden, moet men de bouwvergunning weigeren.

Voor het uitvoeren van de watertoets werd ook een volledige website met heel wat informatie én een internettoepassing ontwikkeld, beschikbaar op www.watertoets.be. De internettoepassing helpt de adviesverleners om de watertoets op een stapsgewijze en overzichtelijke manier toe te passen volgens alle vastgelegde regels. Aan de hand van concrete vragen over het adres en de grootte van het bouwproject gaat men na waar het project ligt ten opzichte van naburige waterlopen en ten opzichte van de risicogebieden voor overstromingen.

Gebreken

Onder andere door de overstromingen van 2010 hebben heel wat betrokken instanties beseft dat de toepassingen van de watertoets nog niet op punt staat. Eerst en vooral werd het bestaande instrument grondig geëvalueerd. De watertoets legt niet altijd voldoende strenge maatregelen op en is niet altijd juridisch afdwingbaar. Zo leidt een negatief watertoetsadvies op het moment van de vergunningverlening nog te weinig tot een effectief bouwverbod en grijpt men eerder terug naar compenserende maatregelen. Daarnaast wordt er dikwijls onduidelijk of moeilijk te interpreteren advies gegeven, of past men bij de uitvoering een technische oplossing toe die enkel op het perceel zelf een oplossing biedt ( bv. terreinophogingen).

Wat verandert er?

Op basis van deze vaststellingen heeft men beslist om enkele onderdelen van de watertoets te wijzigen. Op 14 oktober 2011 keurde de Vlaamse Regering een aanpassing van de watertoets goed. Deze aanpassing treedt in werking op 1 maart 2012. Concreet zijn volgende wijzigingen doorgevoerd:
  • Vroeger werd er aan de vergunningverlenende overheid aanbevolen om advies te vragen aan een waterbeheerder. Dit wordt nu verplicht.
  • De schema's en procedures die de adviesschrijvers moetenvolgen, zijn in het nieuwe uitvoeringsbesluit sterk vereenvoudigd.
  • Of er een advies nodig is of niet, hangt vanaf nu af van de ligging op slechts één kaart, nl. de geactualiseerde en uitgebreide kaart van de overstromingsgevoelige gebieden
  • De bestaande lijst met soorten vergunningen en plannen die aan de watertoets moeten onderworpen worden, is nu verder aangevuld.
Overstromingsveilig bouwen

Heel wat mensen zitten nog steeds met vragen over de watertoets, over hoe men zijn woning kan beschermen tegen overstromingen, hoe men overstromingsveilig kan bouwen en wonen, enz. Daarom heeft de Coördinatiecommissie Integraal Waterbeleid de folder 'Overstromingsveilig bouwen en wonen' opgemaakt. Neem hier gerust een kijkje als je zelf nog vragen hebt. Klik zeker eens door naar de webanimatie, want daarin vind je nuttige tips over hoe je een bestaande of nieuwe woning kan beveiligen tegen waterschade.


'Watertoets in de praktijk'

Op dinsdag 7 februari organiseert het Provinciebestuur van Oost-Vlaanderen i.s.m. vzw De Waterkant een studiedag rond de toepassing van de watertoets in de praktijk. Die dag worden concrete handvaten en voorbeelden aangereikt om een goede watertoets op te stellen. In de voormiddag worden enkele uiteenzettingen gegeven, in de namiddag vinden er workshops plaats waarin op een interactieve manier en aan de hand van sprekende voorbeelden tal van technische maar ook administratieve en juridische aspecten uitgespit worden.

Voor meer info en om je in te schrijven, klik hier.
 
Inhoud

De Milieuboot vzw
De Gheeststraat 16 -
9300 Aalst - tel. 053 72 94 20 - fax 053 80 87 43
E-mail - www.milieuboot.be
Reacties op de nieuwsbrief en/of voorstellen voor artikels zijn welkom via e-mail.

De werking van De Milieuboot wordt gesteund door het Departement Leefmilieu, Natuur en Energie van de Vlaamse overheid. Redactie: Dolores Baita, Christine Braet,
Annelies De Graeve, Mieke De Leeuw,
Filip Uyttersprot, Kathleen Van Damme,
Martine Van de Vijver, Riet Van Mieghem

Vormgeving: Els Vanhaeght & Angelique Corthals

ICT consultancy: Gunter Van Dyck, Kenneth Demaret